Logo nieuwsbode-zeist.nl


Burgemeester J.J.L.M. Janssen, tijdens de Dodenherdenking in Walkartpark FOTO: Mel Boas
Burgemeester J.J.L.M. Janssen, tijdens de Dodenherdenking in Walkartpark FOTO: Mel Boas

Toespraak burgemeester J.J.L.M. Janssen

Dodenherdenking 4 mei 2018 in Walkartpark

In maart overleed Johan van Hulst - 107 jaar oud.
Zijn dood haalde het journaal, omdat hij in de Tweede Wereldoorlog honderden Joodse kinderen redde. De Kweekschool waar hij toen werkte, lag vlakbij de Hollandsche Schouwburg in Amsterdam. Daar werden Joden naartoe gebracht, die bij een razzia waren opgepakt. Hun kinderen werden direct van hen gescheiden en tijdelijk ondergebracht in een lokaal van de Kweekschool. Nog voordat de kinderen werden geregistreerd en weggevoerd, haalde Johan er steeds een paar uit de groep. Die werden bij een pleeggezin ondergebracht.
Zo overleefden zij de oorlog.

Na de oorlog worstelde Johan ermee, dat hij niet genoeg kinderen had gered.

Hij zei hierover: 
"We wisten dat ieder kind dat werd gebracht, ten dode was opgeschreven.
Het liefst wilden we hen allemaal redden. Maar als er 30 kinderen werden binnengebracht, kon ik er natuurlijk niet 30 weghalen. Dus konden we steeds maar 5 of 6 kinderen tegelijk redden. Kiezen welk kind wel of niet gered werd, was een afgrijselijke keuze.
Iedere dag van mijn leven zag ik dat beeld nog, van de kinderen die werden afgevoerd."

Het werk van Johan van Hulst was gevaarlijk.
Als de bezetter had geweten dat hij Joodse kinderen in veiligheid bracht, hadden ze hem zondermeer opgepakt of gedood. Waarom deed hij het dan toch?

Daarover zei hij:
"Natuurlijk heb ik getwijfeld. Ik had zelf een gezin met twee kinderen. Maar ik moest het doen. Ik wilde niet, dat er van mij kon worden gezegd 'hij stond erbij en hij keek ernaar'".

Johan overleefde de oorlog. Een held vond hij zichzelf niet. Maar hij was wél in verzet gekomen…
Ook Walraven van Hall was in de oorlog een jonge man met een gezin.
Als bankier kwam hij in contact met het verzet, dat geld nodig had.
   * Voor mensen die ondergedoken zaten.
   * Voor gezinnen van spoorwegarbeiders die staakten om de bezetter dwars te zitten.
   * En voor de financiering van het verzetswerk.

Hij sluisde, samen met zijn broer Gijs en anderen, meer dan 83 miljoen gulden weg.

Niemand verdacht de keurige bankier.
Maar de manier waarop hij waardepapieren uit de Nederlandsche Bank weg haalde, wordt gezien als de grootste Nederlandse bankroof ooit.
Alles werd trouwens netjes geregistreerd.
Zodat ieder geleend bedrag na de oorlog tot de laatste cent kon worden terugbetaald.

Het eind van de oorlog heeft Walraven niet meegemaakt.
Drie maanden voor de bevrijding werd hij opgepakt en doodgeschoten. Hij werd 39 jaar.

Waarom deed Walraven het? Waarom maakt hij deze keuze?
Omdat hij zich verzette tegen de anti-joodse maatregelen van de bezetter.
Die vond hij onmenselijk.

Johan, Walraven en al die andere mannen en vrouwen die in verzet kwamen, noemen we verzetshelden. Een van hen zegt daarover:
"Ik ben geen held. Maar toen ik zag wat er met de Joden gebeurde, moest ik wel in beweging komen. Ik verdomde het, om me daarbij neer te leggen." Daarmee raakt hij aan de kern van wat verzet is.

Twee weken geleden was ik bij de 150ste wake bij het detentiecentrum in Soesterberg.
Daar worden vluchtelingen met kinderen opgevangen, die terug moeten naar hun eigen land.
Er zijn mensen die vinden, dat wie niets heeft gedaan, niet in een detentiecentrum thuis hoort. Zij komen iedere maand in beweging tijdens een wake. Zo verzetten zij zich tegen wat zij als onrechtvaardig zien.

Daden van verzet zijn niet altijd groot.
Maar ze gaan altijd wel over iets groots.
Over de rechtsorde die op het spel staat.
Over de menselijke waardigheid die verloren dreigt te gaan.
Over medemenselijkheid.

Als we met de blik van vandaag kijken naar de verzetsmensen uit de Tweede Wereldoorlog, kan de moed ons in de schoenen zinken:
   * Kan ik zoiets ooit opbrengen?
   * Ben ik bereid de uiterste consequentie van die keuze te accepteren?
   * Zou ik mijn gezin daarin meenemen?

Een filosoof schreef:
Geweld begint, waar mensen elkaars blik vermijden.
Waar mensen zich niet meer verantwoordelijk voelen voor elkaar.
Waar mensen niet meer op elkaar kunnen vertrouwen.
Waar medemenselijkheid verdwijnt.
In oorlogslanden én in landen waar vrede heerst.

Wij staan gelukkig niet voor de keuze van Johan van Hulst en Walraven van Hall.
Wat wij wel kunnen doen, is om ons heen kijken.
Wat staat er op het spel? Laat ik iets belangrijks liggen? Sta ik ergens bij en kijk ik ergens naar, waar ik ook iets kan doen? Kijken wij elkaar nog aan? Voelen wij ons nog verantwoordelijk voor elkaar?
Geweld begint waar medemenselijkheid verdwijnt, zegt de filosoof.
Daartegen kunnen wij in verzet komen – iedere dag opnieuw.

Koos Janssen, burgemeesters van Zeist

1 reactie
Meer berichten

Shopbox